BİR PARAGRAF

Anormaller

Wed, 15 Feb 2012 05:13:09 -0500

Gelmiş geçmiş en sıradışı rock grubunu sorsalar hangilerini sayabilirsiniz? Kaç tane sayarsanız sayın doğru cevabı bilmenize imkân yok. Zira “Anormaller” adlı yeni akım pop punk rock grubunu dinlemediğiniz için bilemeyeceksiniz. Bas gitarda sekiz yaşında bir kız çocuğu Ember, gitarda seksen yaşında ve seks delisi Opal, davulda bir papazın kızı olmasına rağmen önce striptizci sonra satanist olan seksi güzel Aurora, keytarda Körfez Savaşı’nda yaraladığı Amerikalı askerden özür dilemek için Amerika’ya gelen Iraklı Ray, solist ise 12 kardeşinin de ismi Jerome olan ve hepsi uyuşturucu satısıyken kendisi bir kere bile denememiş olan Afro-Amerikan Luster! Ray hariç hepsi insanlardan nefret ediyorlar. Nefretleri var her şeye karşı, kimse tarafından anlaşılmıyorlar ve herkes onları kullanıyor gibi geliyor. Bu ekibin yapacağı müzik son derece gürültülü ve bir o kadar da melodik olacaktır haliyle. Hele o etkileyici sözler… Genç yazar Joey Goebel, tek tek karakterlerin gözünden ilk (aynı zamanda son) konsere kadar Anormaller grubunun hikâyesini anlatıyor kitabında. Aynı an’ı farklı karakterlerin gözünden ve dilinden aktaran ve grubun müziğine ‘cuk oturan’ kurgusu ile eğlenceli bir roman okumak isteyenlere…

[Anormaller / Joey Goebel / Çev.: Berna Biçen / İthaki Yayınları / Roman]

Eristik Diyalektik

Tue, 14 Feb 2012 05:12:44 -0500

Şahan Gökbakar’ın televizyondaki tiplemelerinden Sinan Sağıroğlu’nu hatırladım, Schopenhauer’in Eristik Diyalektik isimli kitabını okurken. Kendisi Eristik Diyalektik’i ‘Haklı Çıkma Sanatı’ olarak özetliyor. Aristoteles’in diyalektiği üzerine derinlemesine düşünüp üzerine yeni çıkarımlar yapan Schopenhauer, tartışmada her zaman haklı çıkmanın yollarını/hilelerini madde madde anlatıyor bizlere. Sinan Sağıroğlu anımsatması da bundandı zaten. “Güneş girmeyen eve doktor girer” veya “insanın en iyi dostu köpek midir?”, “sanatçı nedir” tartışmalarında nasıl arsızca haklı çıktığını hatırlarsınız. Schopenhauer bunun eristik diyalektik içerisindeki bağlamlarını ele alıyor tek tek. Açıkçası bize diyor ki, çirkefleşin, bel altı vurun, saldırgan olun, konuyu genelleştirip tribünlere oynayın, içinden çıkamıyor musunuz rakibinize hakaret edin, konuyu aynı noktaya getirip laf kalabalığı yapın ve bağırın diyor! Aslında birkaç yıl öncesine kadar ismini bile duymadığımız -bilhassa son yıllarda yıldızı parlayan- birçok gazeteci veya televizyon programı müdaviminin sık sık uyguladığı ve izleyenlerin asabını bozan bir tutum bu. Onlar gibi olun demiyoruz elbette, doğru bir okumayla, rakibinizin, onlar gibilerin size kullandığı/kullanacağı hileleri de bilmeniz, onun silahlarını etkisiz hale getirmek için yol haritası.

[Eristik Diyalektik / Artur Schopenhauer / Çev.: Ülkü Hıncal / Sel Yayıncılık / Felsefe-Mantık]

Polis Dedektifliğinin Tarihi 1750-1950

Mon, 13 Feb 2012 03:55:00 -0500

Sherlock Holmes’un ‘gerçek’ ataları

Polisiye yahut dedektif hikâyesi dendiğinde artık akan sular durur oldu. Televizyonlarda yayınlanan ve izlenme rekorları kıran yerli yabancı dizileri bir gözden geçirdiğimizde büyük çoğunluğunu polisiyeler oluşturuyor. Gün geçmiyor ki hayatımıza yeni bir dedektif daha girmesin. Günümüz romanında polisiye unsur yoksa, bir şeyler eksik sayılıyor. Peki ne zaman, daha doğrusu nasıl doğdu dedektiflik müessesesi? Sherlock Holmes gibi bir kurmaca karakteri var eden ‘gerçek’ karakterler kimlerdi? Ne yaptılar da bunlar oldu? ‘Polis Dedektifliğinin Tarihi 1750-1950’ adlı inceleme kitabında yer alan makaleler bütün sorulara cevap veriyor. Sadece polisiye tutkunlarının değil, tarih meraklılarının da ilgisini çekecek bir kitaptan söz ediyorum. Emsley ve Makov ikilisi öyle bir iş çıkarmışlar ki, kitapta yer alan uzmanların kaleme aldıkları makaleler müstakil kitap oluşturacak zenginlikteler. Örneğin kurumsal 18. Yüzyıl Londra’sından Bow Street Runners, polislerin yetişemediği davaları devralmaya başladıklarında bilhassa hırsızlıklarda oran azalırken, beraberinde başka sorunlar da ortaya çıkmış. Örneğin, polisin suçu önlemede ‘muhbir’leri kullanması veya Runners üyelerinin batakhane ve genelev müdavimi eski suçlular olmaları ilk itiraz noktası olmuş. Fransa’nın polis dedektifleri ise kurumsal anlamda dünyadaki ilk örnek. Meşhur dedektif Vidocq, eski bir suçluyken, daha sonra Fransa polisine dedektif olarak göre yapmış. Emekliliğinde de kendi dedektiflik bürosunu kurup, bir ilki daha gerçekleştirip anılarını kaleme almış. Kitap sadece bunları anlatmıyor… Dönemin ‘suç’/’suçlu’ örneklerini verip, halk gözünde ‘kahraman’ olarak değerlendirilen pikaresk suçluların da portresini çiziyor inceleme. Eski suçlu yeni dedektifler, Alman Gestapo’sunun yarattığı etki, KKK ile önce işbirliği yapan sonra onların peşine düşen FBI ve daha nicesi anlatılıyor… Dedektiflik müessesesinin ilk yarattığı huzursuzluk ise, bugünden bakılınca oldukça sıradışı geliyor. Bir süre sonra meclislerde bile tartışılan halkın ve dönemin aydınlarının isyanı, bir nevi ‘sivil polis’ olarak ele alınabilecek dedektiflerin ‘kişisel hayatın mahremiyetine’ giriyor olması. Yani polis üniforması giymeyen bu ‘sivil’ler ajan provokatörlük yapabilecekleri gibi, herkesi ve her şeyi yetkisiz izleyebileceklerdir… Bugün bile dile getiremeyeceğimiz bir itirazın o yıllarda yüksek sesle beyan edildiğini öğrenmek şaşırtıcı. Emsley ve Makov ikilisinin editörlüğünde ‘gerçek’ bir dedektif hikâyesi oyukayacaksınız.

[Polis Dedektifliğinin Tarihi 1750-1950 / Clive Emsley, Haia Shpayer-Makov / Çev.: Ayşe Handan Konar / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Araştırma-İnceleme]

Cik!

Fri, 10 Feb 2012 07:11:35 -0500

Susam Sokağı’ndaki ‘Minik Kuş’u hatırlamayan yoktur. Gözalıcı tüyleri, kocaman vücudu ve bir insan gibi konuşmasıyla en sevdiğimiz kuşlar arasındadır. Ona bir tane daha ekleyeceksiniz, adı Minik Kiş! Kuş değil, Kiş. Çünkü bazı harfleri söyleyemediği için, onu büyüten anne ve babası ona bu ismi veriyor. İsmini rahat söyleyebilsin diye… En iyisi konusunu özetlemeli kısaca; bir kuş sever olan Warre kimi zaman elinde dürbünüyle doğadaki kuşları gözlemlemeye çıkan bir adamdır. Birgün çalılıkların dibinde bir ses duyar ve daha önce hiç görmediği bir kuş yavrusu görür. Bir insanı andırsa da, kanatlı bir çocuğa benzer, vücudu da tüylerle kaplıdır. Onu alıp evine getirir ve eşi Tine ile beraber ona önce bir ad, sonra kalacak yer verirler. Ancak birgün Minik Kiş kanatlanır ve kayıplara karışır, üstelik bir veda bile etmeden! Tine ve Warre onu aramaya koyulurlar. Tekrar kavuştuklarında Minik Kiş’in yine gideceğinden emindirler, ancak bu kez veda edecektir. Joke van Leeuwen aslında bir masal gibi kaleme aldığı Cik! isimli kitabında biraz da ‘doyamadan’ bizden ayrılan, hayata veda eden, dostlarımızı, akrabalarımızı, sevdiklerimizi anlatıyor. Bazılarına biraz hüzünlü bir masal gibi gelse de, eğlenceli dili ve çizimleriyle yüzümüzü güldürüyor Cik!

[Cik! / Joke van Leeuwen / Çev.: Burak Sengir / Hayy Kitap / Çocuk]

Meseller

Thu, 09 Feb 2012 04:37:03 -0500

Sözlüklerde mesel için; eğitici öykü ya da masal, ders alınacak söz, tanımı karşımıza çıkacaktır. Bütün kültürlerde benzerlerine rastlanır. Ancak Batı düşünce tarihinde yadsınamaz bir yeri vardır mesellerin ve ilk günden beri hafızalarımıza kazınmış imgelerle bezelidir. Platon’un mağara duvarlarında dans eden gölgeler metaforu, Kafka’nın Şato’su veyahut birçok hikâyede kullanılan ada imgesi bunun en meşhur örnekleridir. Batı düşünce dünyasında ‘mesel’leri en çok kullanan isim hiç şüphesiz Soren Kierkegaard’dır. Kullandığı dil ve düşünce aktarımı olarak Montaigne’in Denemeler’ini andırdığına kanaat getirecekler olabilir. Oysa baştan söyleyelim ki, bu büyük yanlış olacaktır. Sorduğu bir soruya, bir mesel üzerinden cevap veren Kierkegaard; hem ironik bir dil kullanıyor hem de bizi her kelimesi üzerine düşünmeye sevk ediyor. Kimi cevaplarına çekinmeden güleceksiniz. Bu durum kimseyi huzursuz etmesin, zira Kierkegaard da bu satırları yazarken çok eğlenmiş gibi görünüyor. Mesellerin birçoğunda bilhassa Hıristiyan ahlak anlayışına değinilerde bulunan Kierkegaard’ın tam anlamıyla ‘farklı bakış açısı’ okuyanı ilk solukta etkisi altına alıyor. İnce alayıyla, eglenerek düşünmek için biçilmiş kaftan.

[Meseller / Soren Kierkegaard / Çev.: Osman Çakmakçı / Pinhan Yayınları / Felsefe]

İsmail

Wed, 08 Feb 2012 04:14:33 -0500

Kendini ermiş sanan guru’ların, para karşılığı düzenlenen seminerlerde hayatımızı nasıl huzurla dolu hale getireceğimizi anlatan malumatfuruş bilgelerin tam tersi bir üstad İsmail. Bir kere, çıraklarını gazete ilanıyla arıyor. Üstelik, o bir insan bile değil. Bir ‘goril’. Üstelik hayvanat bahçesinde Golyat olan adı (Hz. Davut’un yendiği dev), daha sonra İsmail (Hz. İbrahim’in Tanrı için kurban etmek istediği oğlu) halini almış, insanların sözünü kendi kendine anlamaya aşlayan ve insanlarla konuşabilen bir gorildir bu. Bu saydıklarımız bile onun önemli bir aşamayı kat ettiğinin göstergesi olsa gerek. Kahramanımız, gazetede gördüğü “öğretmen öğrencilerini arıyor,” ilanı üzerine sözkonusu adrese gider. Karşısında mahzun gözlerle ona bakıp konuşan bir goril görünce önce ne yapacağını şaşırır ancak daha sonra onu dinlemeyi ve onun her söylediğini adamakıllı özümsemeyi benimser. Kendince bu kararı verdikten sonra İsmail anlatmaya başlar. Hayvanat bahçesindeki günlerini, panayırda yaşadıklarını, II. Dünya Savaşı’ndaki soykırımdan, ailesinde tek canlı kurtulan sahibinin ona anlattıklarını ve elbette nasıl aydınlandığını… Bilincin olgunluğa ermesine dair etkileyici bir kitap.

[İsmail / Daniel Quinn / Çev.: Selen Çalık / Maya Kitap / Roman]

Cam Kent

Tue, 07 Feb 2012 04:35:16 -0500

En baştan söylemek gerek, olağanüstü bir çizgi roman uyarlaması var karşımızda. Kadro adeta bir yıldızlar karması; Paul Auster, Paul Karasik ve David Mazzucchelli’den söz ediyorum. Daha önce yayımlanmış öykü ve romanların çizgi roman uyarlamaları her zaman sıkıntılarla doludur. ancak Paul Auster’in aynı adlı öyküsünü, yazarın bizzat içinde bulunduğu ve Karasik ve Mazzucchelli gibi ustalardan oluşan ekip, bize yepyeni bir Cam Kent okutuyorlar. Cam Kent, tek bir kahramanın yaşadıklarıyla veya macerasının özetlenmesiyle anlatılacak bir uyarlama değil. Auster’in ‘dil’, ‘dil yaratma’ ve ‘yazma’ mefhumlarını sorguladığı eserlerinden biri olan Cam Kent, soyut fikirleri barındıran ve eğlenceli göndermelerle okurda birçok yeni fikirlerin kıvılcımını çakan bir metin. Karasik ve Mazzuchelli ise onu öyle bir uyarlamışlar ki, daha da zenginleşmiş her cümlesi, çizgi roman için her karesi! Yazının olmadığı yerde, okuru içine çeken ve Auster’in vermek istediği derinliği fersah fersah artırarak daha da etkileyici hale getiren bir uyarlama Cam Kent. Yazarın, yazarın yarattığı kahramanların, alt kimliklerin her fırsatta dile getirdiği üzere; ‘hiçbir yerde olmamaya’ dair etkileyici bir görsel anlatı. Cam Kent’i okuduktan sonra Auster külliyatını devirmek isteyeceksiniz…

[Cam Kent / Paul Auster, Paul Karasik, David Mazzucchelli / Çev.: Senem Kale / Türkuvaz Kitap / Çizgi roman]

On Kişot

Mon, 06 Feb 2012 03:42:30 -0500

Her ne kadar kendinden önce birtakım başka örnekler olsa da, dünyanın ilk ‘roman’ı olarak Don Kişot kabul edilir. Cervantes’in La Manchalı asilzadesi, okuduğu şövalye kitaplarından fazlasıyla etkilenir ve onlar gibi kahramanlıklar peşine koşan romantik bir şövalye olmaya karar verir. Aslınca Cervantes’in romanı ve bilhassa kahramanı birçok açıdan değerlendirilebilir ve değerlendirilmiştir de. Cervantes’in aktardıkları ve Don Kişot’un yaşadıkları, anlattıkları, yaptıkları farklı dönemlerde, farklı kahramanlar aracılığıyla yeniden karşımıza çıkar. Buna Türk edebiyatında da sıkça tesadüf ederiz. Ersan Üldes de bu noktadan hareket edip, Türk edebiyatındaki ‘On’ Kişot’u inceliyor. Tanzimattan bugüne, Ahmet Mithat Efendi’den Murat Uyurkulak’a uzanan bir çizelgede Çengi, Araba Sevdası, Fahim Bey ve Biz, Murtaza, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Tehlikeli Oyunlar, Gaib Romans, Yalan, Hâl ve Zaman Mektupları, Har romanlarını ve tek tek onların Don Kişotvari kahramanlarını ele alıyor. Budalalıkları, inandıkları yalanları, boşa kürek çekmeleri, bulundukları çevrenin en ‘saf’ insanı olmaları ve daha nice ortak özelliğiyle Türk edebiyatının On Kişot’unu olağanüstü bir gözlemle inceliyor Ersan Üldes.

[On Kişot / Ersan Üldes / Plan B Yayınları / Edebiyat - Eleştiri]

Hindistan Yolu

Fri, 03 Feb 2012 07:03:17 -0500

“Işık doğudan yükselir.” Belki şarkın akl-ı pirâne sahibi olmasının sebeplerindenbirisi de bu olsa gerek. Yoksa bir dönemlerin seyyahlarından bugüne uzanan bir zaman çizgisinde, her seyyahın muhakkak bir ‘içsel yolculuk’tan söz etmesi boşuna değil, Selma Akar gibi. Mistik Doğu seyahatlerinin bir süre sonra, manevi bir hal almasının sebebini en iyi uzaklara gidenler bilir. Selma Akar da bu uzaklara gidip gelenlerden birisi. Üstelik karayoluyla Ankara’dan başlayıp İran, Pakistan, Hindistan ve Nepal’e kadar uzanan bir güzergâhtan söz ediyoruz. Bir düşünsenize kaç bin kilometre, kaç bin insan, kaç yüz konaklama yeri, kaç yüz yıllık tarihtan söz ediyoruz! Otobüste hissettiklerini, sofrada yediklerini, gördüklerini anlatmıyor sadece, birden durup tanıştığı insanı anlatıyor. Zaten en güzel tarafı da bu. Tebriz’i görmek istemeyebilirsiniz ama, Akar’ın Tebriz’de tanıştığı Süheyla’yı veya Masood’u görmek isteyeceksiniz. Gezdiği yerlerde yüzyıllardır anlatılan bir efsaneyi de paylaşıyor bizimle. Kısaca, televizyonlarda gördüğümüz program sunucuları gibi ‘buraların meşhur yemeği bu, biz tadına baktık, siz de gelin görün,’ demiyor. İlk sayfasından son noktasına kadar ‘yolda olma’ durumunu yaşatıyor bize Akar.

[Hindistan Yolu / Selma Akar / Anabasis Yayınları / Gezi]

Fotoğrafın Kısa Tarihi

Thu, 02 Feb 2012 06:12:13 -0500

Siz de telefonlarıyla çektiği fotoğrafları birtakım görsel efektlerle adeta bir tabloya dönüştürüp, bunları sosyal medyada paylaştıkları her seferinde, Walter Benjamin’i ananlardan mısınız? Bugünleri görseydi acaba neler derdi Benjamin tam olarak kestirmek güç, ama bugünleri görmeden söyledikleri bugüne ışık tutuyor hâlâ. Örneğin; “fotoğraf makinesi gün geçtikçe daha da küçülecek, yarattığı şokla izleyicideki çağrımış mekanizmasını tamamen durduracak olan uçucu görüntüleri yakalamaya giderek daha hazır hale gelecektir.” cümlesi onun bugünleri görebildiğinin ispatı değil de nedir? Fotoğrafın Kısa Tarihi adlı kitabı, teknik açılarla yeniten-üretim (çoğaltma) çağında sanat eserinin konumunu, değerini ve arkaplanını tüm düşünsel yönüyle anlatan, küçük ama etkisi büyük kitaplardan birisidir. Walter Benjamin fotoğraf üzerine, söyledikleriyle aynı zamanda günümüzün sanat anlayışlarına dair de birtakım tesbitlerde bulunuyor. Birçok yazıda veya sergide göndermede bulunulan “yeniden-üretim çağında sanat eseri aurasını kaybetmiştir,” cümlesinin öncesi ve sonrasının yer aldığı kitabı başta telefonuyla fotoğraf çekip internette yayınlayanlar, sonra sanata biraz merakı olan herkes okumalı.

[Fotoğrafın Kısa Tarihi / Walter Benjamin / Çev.: Osman Akınhay / Agora Kitap / Sanat]

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde Yemek Kültürü

Wed, 01 Feb 2012 04:39:55 -0500

“Yemeye-içmeye meraklı Defterdarzâde Mehmed Paşa’nın mutfağında ‘yüz aded mertebânî ve yüz aded fağfûr-ı Çînleri’ vardı, üstelik güreşe tutuşup sofranın üstüne devrilen paşaların fagfûrîleri kırıp ‘haşhaş tanesi’ haline getirmelerine de içerlemezdi.” Bu alıntı Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nden. Bundan birkaç sayfa önce de mertebânî’nin ne olduğunu açıklıyor Çelebi. Hindistan’dan gelme bir çeşit yeşil topraktan yapılma kâse. Bu kâselerin üzerine zehir dokununca (zehirli bir yemek) rengi değişir veya kırılan bir özelliği sahip bu kâselere saraylarda özel yer ayrılırmış. Evliya Çelebi için, aslında bize kendi döneminin tüm özelliklerini eksiksiz anlatan bir sosyolog desek yanlış olmaz. Marianna Yerasimos, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde yemek kültürü ile ilgili yer alan bütün bölümleri tek tek ele alıp hem dönemi içinde yorumluyor hem de sistematik bir dizin içerisinde, izah ediyor. Evliya Çelebi gezip gördüğü yerlerdeki devlet erkânından mahalle sakinine, bulunduğu yörenin sofra âdetlerinden yenilen yemeklere, kullanılan mutfak malzemesine kadar her şeyi eksiksiz aktarıyor. Sarayından sokağına, Osmanlı mutfak kültürü birinci elden kaynakla ve uzman incelemesiyle bu kitapta yer alıyor.

[Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde Yemek Kültürü / Marianna Yerasimos / Kitap Yayınevi / Tarih]

Vahşi Şeyler

Tue, 31 Jan 2012 04:37:29 -0500

Çocukken hayâl arkadaşı olanlardan mısınız? Kubrick’in yönettiği Shining’deki Danny gibi parmağıyla konuşanlar biraz ürkütücü kalıyor ne yazık ki. Max’in vahşi arkadaşları, ‘vahşi’ olarak anılsa da dünyanın en sevimli arkadaş grubu. Max içinde kurt ve rüzgârın ruhunu taşıyan, yalnız ve ne yazık ki ailesi tarafından anlaşılamayan bir çocuktur. Birgün annesi onu cezalandırır ve Max yelkenlisine bindiği gibi evden kaçar. Üzerindeki kurt kostümü sayesinde vahşi arkadaşlarıyla kısa sürede kaynaşır Max. Onlar kendi ailesinden çok benimsemişlerdir. Max’in krallığında beraber kaleler yapar, oyunlar oynarlar. Max’in özlediği arkadaşlık tam da böyle bir şeydir işte. Ama bir yere kadar. Evini özleyip, geri dönmek isteyene kadar… 1963’te Maurice Sendak’ın yazıp çizdiği, 2009’da Spike Jones tarafından sinemaya uyarlanan macera, Dave Eggers tarafından romana uyarlanmış. Filmin senaryolaştırılmasında da görev alan Eggers, bu olağanüstü macerayı dolu dolu bir romana çevirmiş. Max ve onun sevimli canavar arkadaşlarıyla yaşadıklarını okurken, Karen O imzası taşıyan filmin soundtrack albümünü dinlemek, kusursuz bir atmosfer yaratmanızı sağlayacak. Yılın ilk güzelliklerinden…

[Vahşi Şeyler / Dave Eggers / Çev.: Begüm Güzel / Siren Yayınları / Roman]

Nikolay Gogol

Mon, 30 Jan 2012 08:09:25 -0500

Dostoyevski’nin meşhur sözüdür; “hepimiz Gogol’ün paltosundan çıktık.” Rus edebiyatının seyrini değiştiren, kendinden sonraki o akıl almaz ustalar nesline zemin hazırlayan dehanın başında gelir Gogol. Onun içindir ki, ondan sonra gelen her Rus yazarında ondan bir parça vardır, olmak zorundadır. Gogol için söylenecek söz çok, kahramanları için söylenecek şeyler daha çok. Bu büyük dehayı ve eserlerini daha iyi anlamak için, usta bir çilingirin maymuncuğuna ihtiyacımız vardır. Bu çilingir şüphesiz Nabokov’dan başkası değil. Büyük usta, en büyük ustayı öyle bir anlatıyor ki, her satırında, her cümlesinde, her kelimesinde ikisine de hayranlığınız artıyor. Nikolay Gogol biyografisinde Nabokov, ölümünden geriye sarıyor zaman çizgisini. Sonra gençliğine ve eserlerine, eserlerindeki kahramanlara odaklanıyor. Her kahramanda yeni bir Gogol portresi çiziyor. Aslında kuru bir biyografi olmadığı gün gibi ortada olsa da, Nabokov bas bayağı bir roman yazıyor kahramanın Gogol olduğu. Onu öyle bir evirip çeviriyor ki, mizah yazarı olarak ünlenen Gogol’ün hayatındaki trajediyi ve ironiyi tüm boyutlarıyla aktarıyor. Gogol’ün paltosundan çıktıkları bir gerçek, ama Nabokov’un metnini okuduktan sonra insan ister istemez ekliyor: ‘aslında onun burnuna tutunarak hayatlarını sürdürdüler…’

[Nikolay Gogol / Vladimir Nabokov / Çev.: Yiğit Yavuz / İletişim Yayınları / Biyografi]

Eski İstanbul Kahvehaneleri

Sat, 28 Jan 2012 03:51:47 -0500

Türk kültür, sanat, edebiyat dünyasında yer etmiş şahısların anılarını okuduğumuzda belli bir dönem için sıklıkla aynı mekân adları karşımıza çıkar. Küllük Kıraathanesi, İkbâl Kıraathanesi, Meserret Kıraathanesi, Lebon Pastanesi, Markiz Pastanesi, Baylan Pastanesi… bir nefeste sayacağımız mekânlardır. Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurullah Ataç, Reşat Ekrem Koçu, Necip Fazıl Kısakürek, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Sait Faik Abasıyanık, Attilâ İlhan da bu mekânların birkaç müdavimidir yalnızca. Adeta Türk edebiyat tarihi bu kahvehanelerde ve pastanelerde gizlidir. Sadece edebiyat tarihi mi? Sanat ve düşünce dünyası ve hattâ siyaset dünyası bile bu kahvelerde gizlidir. Çünkü dönemin bütün aydınları bu mekânlarda bir araya gelip konuşur ve tartışırlarmış. Zaman zaman “bugün neden edebiyatçı kuşağı yok” tartışmalarının açıklamaları arasında, “çünkü Küllük veya İkbal gibi kahvelerimiz yok,” denmesinin sebebi de budur. Cem Sökmen, Eski İstanbul Kahvehaneleri isimli incelemesinde aslında kültür tarihimizin önemli bir kilometre taşına ışık tutuyor. Dönem aydınlarının iletişim ortamı olarak, eski İstanbul hahvehanelerini irdeliyor. Dönemin ‘sosyal medya’sını daha yakından öğrenmek için, detaylı bir çalışma.

[Eski İstanbul Kahvehaneleri / Cem Sökmen / Ötüken Neşriyat / İnceleme - Araştırma]

Pantolonlar Fora

Thu, 26 Jan 2012 05:37:32 -0500

Dünyanın en sıradışı yaratık kadrosunun bir arada olduğu bir macera Pantolonlar Fora. Şöyle bir saymak gerekirse; mekanik olan ve hareket edebilecek her şeyi çalan Kutu Cüceleri, Tavşan Kadınlar, jilet dişli ve kötü kokulu Aceleci Porsuklar, otçul Tatlısu Denizinekleri, mağarada yaşayan Fransız Peynirleri, evcilleştirilmemiş İngiliz Peynirleri, küçük esnaf olarak adlandırabileceğimiz sıçanlar ve korsanlıkta aradığını bulamayıp çamaşırhane işletmeye soyunmuş korsanlar… Bunlar Sıçanköprü’de yaşayan birbirinden değişik yaratıkların bir kısmı sadece. Bunların arasında bir çocuk… Yeraltı Diyarı’nda yaşayan ve kendisini evlat edinmiş mucit dedesi William ile yaşayan Arthur! Birgün kasabaya, yiyecek erzak almak için çıktığında; Peynir Loncası’nın kötü kalpli üyeleri süt ürünlerini sulandırarak seyrelttiklerine hattâ avladıkları peynirleri hunharca erittiklerine şahit olur. Gördüklerinin korkusu yetmezmiş gibi, Arthur’un mekanik pervaneleri bozulur ve Hırsız’ın elinden son anda kurtulur. Acaba yanına sığındığı Willbury ona yardım edebilecek midir? Aslında tasarımcı ve animasyon sanatçısı olan Alan Snow, ‘Pantolonlar Fora’ isimli bu olağanüstü macerasında yer alan illüstrasyonları da kendisi çizmiş. Soğuk yarıyıl tatilinde sıcacık bir kitap.

[Pantolonlar Fora / Alan Snow / Çev.: İmra Gündoğdu / İthaki Yayınları / Çocuk / Roman]

Akıl Almaz Vordak

Wed, 25 Jan 2012 04:13:56 -0500

Madem okullar tatil oldu, öyleyse Akıl Almaz Vordak’ın yardımcılığını yapıp dünyanın hakimi olmanın sırlarını öğrenmenin tam zamanı. Öncelikle karizmatik -tercihen ürkütücü- siyah bir kostüm bulmak gerekiyor. Sonra Vordak’ın engin bilgilerinden faydalanabilirsiniz. Her süper kahramanın mücadele ettiği ‘dünyaya hakim olmak isteyen’ diye adlandırılan ve genellikle ‘kötü’ sınıfına dahil edilen kahramanlardan birisi Vordak. Canım, hep iyilere yardım edilecek diye bir şey mi var? Kötülerin hiç mi yardımcısı yok? Olanların çoğunluğu sakar veya biraz zekadan yoksun oldukları için, bizim gibi zeki ve becerikli yardımcılara ihtiyacı var. Onun için bize öğrettiklerini başarıyla uyguladığımız anda, dünyanın hakimi olmak için hiçbir engel kalmayacak önümüzde. İyi-kötü arasındaki sonsuz mücadelede bu kez kötünün tarafını tutmak isteyeceksiniz, çünkü Vordak fazlasıyla eğlenceli bir kötü. Kitabında bize iyi kahramanları her yönüyle tanıttığı gibi, hazırladığı testlerle nasıl kötülük yapacağımızı öğretiyor. Keyifli illüstrasyonları ve mizahıyla bu eğlenceli kitap tam yarıyıl tatiline göre. Alkım Doğan’ın tek kelimeyle ‘ustalıklı’ çevirisi ise kitaptaki esprileri daha iyi anlamamızı sağlıyor.

[Akıl Almaz Vordak / Scott Seegert / Çev.: Alkım Doğan / Doğan Egmont / Çocuk]

Uzay ve Zaman Hakkında Merak Ettiklerimiz

Tue, 24 Jan 2012 04:26:50 -0500

Nerede yaşıyoruz? Daha doğrusu yaşadığımız dünya nerede bulunuyor? Tabi ki evrende bir yerde. Dolaylı olarak bakacak olursak bizler de uzaylı sayılırız, en azından evrenin birer parçasıyız. Yoksa kemiklerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir doğada da bulunan elementler olduğu gibi, başka gezegenlerde de bulunuyor. Bu bile tek başımıza uzayın bir parçası olduğumuzun bir göstergesi. Peki evren nasıl oluştu? Büyük Patlama diye cevaplamak işin kolayı, bunu bir çocuğa anlatmak ise asıl maharet isteyen kısmı. Mark Brake, Londra Bilim Müzesi Astronomi ve Modern Fizik Bölümü’nün küratörlerinin danışmanlığında, uzay ve zaman hakkında merak ettiğimiz (en azından çocuklarımızın merak edebileceği) bütün ‘zor’ soruları cevaplıyor kitabında. Kafamızı kaldırıp baktığımız gökyüzünden ilk günden bugüne nelerin yaşandığını, gezegenleri, evrenin boyutunu tüm detaylarıyla ve son derece pratik bir şekilde anlatıyor Brake. Sadece uzay mı, zaman kavramını da farklı bakış açılarıyla aktarıyor. Bilinen örnektir, kimi zaman günler çok kısa sürede geçer gibi olurken, kimi zaman da geçmek bilmez ya, işte onun sebebini açıklıyor Brake. Nishant Choksi’nin eğlenceli çizimleri de ayrı keyif veriyor…

[Uzay ve Zaman Hakkında Merak Ettiklerimiz / Mark Brake / Çev.: Turgut Gürer / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Çocuk]

90'lar Kitabı - Çocuk mu Genç mi?

Mon, 23 Jan 2012 04:33:06 -0500

Sizi bilemem ama, 2000’lerde bana en sıkıntı veren şey 80’lerin fütursuzca öne çıkarılmasıydı. Öyle ki her gece kulübünde ‘altın’ yıllar(!) gibi lanse edilip, büyük çoğunluğu kötü olan müzikleri tekrar tekrar çalarak insanların ‘eski olan güzeldir’ sloganı kabak tadı vermişti. Tam kurtulduk diyorken kimi sosyal paylaşım sitelerinde “80’lerde çocuk olmak” başlığı altında onlarca, yüzlerce madde sıralanıyordu. Buradan söylemek gerekir ki, 80’ler sonun başlangıcıydı bir nevi… 80’lerin başı itibariyle John Lennon öldürüldü, Bob Marley öldü, John Bonham öldüğü için Led-Zeppelin dağıldı… Liste daha da uzatılabilir. 80’lerde anlattıklarımızın büyük çoğunluğu yıllar sonra çocukluk yıllarımızdan aklımızda kalanlardı. Yani herkesin alay ettiği vatkalara 80’lerde kaç kişi eleştiri getiriyordu, orası şüpheli. Dahası 80’lerde diye hatırladığımız birçok şey aslında 90’larda cereyan ediyordu ki birçoğumuzun çocuk, diğerlerinin şuursuz genç / ergen olduğu döneme tekabül eder 90’lar ve bugünden geriye dönüp baktığımızda aldanmamız çok olağandır!

Kadir Aydemir’in hazırladığı ve 90’lara çocuk/ergen/yetişkin yaşlarında tanıklık eden onlarca yazarın kendi 90’larını yazdığı “90’lar Kitabı - Çocuk mu Genç mi?” farklı duyguları bir arada yaşamamızı sağlıyor. Küresel ölçekte bakarsak, Berlin Duvarı’nın yıkılması ile dünyada soğuk savaş resmen bitmişken, burnumuzun dibindeki Körfez Savaşı, adeta bir spor müsabakası gibi ‘naklen’ yayınlanıyordu. Gündüz Lazer marka cikletlerden çıkan otomobil, uçak, tank resimlerini biriktiren çocuklar akşam onların gerçeklerini haberlerde gece görüşlü kameralardan izliyordu. SSCB yıkılmış ve haritalar tamamen değişmişti. Bosna’da, izi onlarca yıl silinmeyecek insanlık dramı yaşanıyordu. Bizler ise hâlâ Hugo ve Tolga Abi ile eğleniyor ve giyeceğimiz pantolonun markasının ne kadar önemli olduğunu dile getiriyorduk en büyük isyanımız olarak. Arka mahallemizde birbiri ardına faili meçhul cinayetler işlenirken, Sivas’ta onlarca aydın diri diri yakılırken bizler Kurt Cobain’e ağlıyorduk. O yıllarda gayet normal tabi. 20 yıl sonra 90’ların anlatıldığı yazılarda, sadece Hugo’yu anlatıp bunları es geçmek elbette olmayacaktır. Örneğin Susurluk Kazası’ndan sonra gerçekleştirilen 1 dakika karanlık eylemini, eğlenceli olarak ananlar olduğu kadar meselenin vahametini hatırlayanlar da vardır.

Şöyle bir baktığımızda 90’lar için ‘biz büyürken kirliydi dünya’ demek yanlış olmaz. Ancak, yaşanan onlarca olaya rağmen, sadece Hugo’dan, Tolga Abi’den, metal müzikten dem vurup, aynı yazıda diğer taraftan nelerin yaşandığını hatırlamamak, biraz sıkıntılı geliyor. Örneğin 900’lü hatların yarattığı furya ve sonrasında sebep olduğu birçok aile dramını es geçmek veyahut Siyaset Meydanı gibi bir programı (öyle veya böyle Türk entelektüelini tanıtan başat programlardan birisidir) anılmadan 90’lar kitabı yarım kalacaktır…

90’lar aslında ülkece hafızamızı yitirdiğimiz yılların başlangıcıdır. Onlarca yazardan birkaçı bugüne tesir eden kimi olayları yazmasa, kitabı yıllar sonra okuyanlar, 90’larda hiçbir şey yaşanmamış sanacak neredeyse. Genel olarak iyi bir proje olduğu kadar, hafızamıza nelerin kazındığı açısından da dikkat çekici bir kitap. Ancak bu kitap üzerinden bakıp, ileriki yıllarda yapılacak 2000’ler-2010’lar kitaplarında yazılacak yazılar beni şimdiden kara kara düşündürüyor.

[90’lar Kitabı - Çocuk mu Genç mi? / Haz.: Kadir Aydemir / Yitik Ülke Yayınları / Popüler Kültür]

Tanrılar, Mezarlar ve Bilginler

Fri, 20 Jan 2012 05:04:40 -0500

Tarihi bir buluntu neyi anlatır? Bu soru arkeolojik kazılarda ortaya çıkan bulguların neyi cevapladığıyla ilgilidir aslında. Bir kralın, imparatorun nasıl öldüğünü, mezarlığın yapımında kimlerin veya kaç kişinin çalıştığını, hattâ ambarlarda yer alan erzak miktarını ve daha birçoğunu aktarabilir. Peki bu buluntular, ilk ortaya çıktığında neler yaşandı? Bunu görenler nasıl şaşırdılar, hiyeroglifleri çözenler bunu nasıl başardılar? Mermer heykelleri, çok katlı kuleleri, gizemli mezarlıkları, yeraltı tapınaklarını ortaya çıkarınca neler oldu? C.W. Ceram adeta arkeolojinin romanını yazarak bunları anlatıyor bizlere. “Tanrılar, Mezarlar ve Bilginler” aslında alanında klasikleşmiş bir eser. Katı, akademik anlatımdan uzak kendi içinde bir kurmacayla oluşturulmuş bir araştırma kitabı, Ceram’ın eseri. Örneğin Mısır Piramitleri’nin içine girildiği ilk anda neler olduğunu anlatıp daha sonra tüm detaylarını veriyor piramitlerin. Tevrat’ta bile yer alan bugün ise bir mitolojiye dönen Babil Kuleleri’nin kalıntılarının keşif hikâyelerini anlatıyor. Ve tabii ki en önemlisi, gizli hazineleri gizemli mezarları aktarıyor bizlere. Üstelik bilimsel ve tarihi olayları bir çocuğa masal anlatır gibi, tatlılıkla öğretiyor.

[Tanrılar, Mezarlar ve Bilginler / C.W. Ceram / Çev.: Hayrullah Örs / Remzi Kitabevi / Arkeoloji - Araştırma]

Dilin Kökeni Üzerine

Thu, 19 Jan 2012 04:32:10 -0500

Siz de düşünür müsünüz, zaman zaman, eşyayı adlandıran ilk insanlar o kelimeleri nereden buldular? Taş neden taş örneğin? Hattâ Türkçede köpek sesi ‘hav hav’ ile karşılanırken, neden başka dillerde ‘raf raf’ diye karşılanır? Kimi ortak kelimeler farklı dillerde karşımıza çıkarken, etimolojik kimi incelemeler bizi bambaşka noktalara götürür çoğu zaman. 19. yüzyılın büyük felsefeci, tarihçi ve filologlarından Ernest Renan, Dillerin Kökeni Üzerine isimli deneme/kitabında dillerin kökenini incelerken bir taraftan da dil felsefesinde önemli bir dönemeç yaratıyordu. Dr. Atakan Altınörs titiz çevirisi ve aslına sadık kalınan notlarıyla bu önemli metni daha iyi anlamamızı sağlıyor. Renan, bilhassa Jacob Grimm’in kimi dil önermelerine itiraz veya iştirak ederek dillerin kökeni üzerine detaylı bir felsefe oluşturuyor. Örneğin en önemli dayanaklardan birisi ‘çocuk dili’. Bu hareket noktasından, aynı dil grubuna veya ailesine bağlı dillerin nerede ayrıldığını ve nasıl ayrıldığını tespit etmeye çalışıyor. Renan, aynı zamanda dili insan aklının en önemli ürünlerinden biri mi, yoksa Tanrı vergisi bir yetenek mi olduğu yönünde de tartışıyor. Dil meselesine biraz ilgi duyan herkesin okuması gereken önemli bir kitap.

[Dilin Kökeni Üzerine / Ernest Renan / Çev.: Dr. Atakan Altınörs / Bilge Kültür Sanat / Dil Felsefesi]